Brązowa inskrypcja i możliwe archiwum odkryte w świątyni Kleidi Samikon

W zachodniej Grecji archeolodzy odkryli niezwykłe znaleziska, które mogą rzucić nowe światło na funkcjonowanie starożytnych sanktuariów. W ruinach świątyni w Kleidi Samikon odnaleziono brązową inskrypcję oraz zbiór zwęglonych metalowych arkuszy, które – według badaczy – mogą być pozostałością dawnego archiwum z VI wieku p.n.e.

Sanktuarium nad Morzem Jońskim

Stanowisko archeologiczne Kleidi Samikon położone jest w regionie Ilia, niedaleko wybrzeża Morza Jońskiego, w pobliżu starożytnego miasta Samikon. W starożytności była to osada o strategicznym znaczeniu, kontrolująca ważne szlaki komunikacyjne zachodniego Peloponezu między górami a wybrzeżem.

Obecne wykopaliska prowadzą wspólnie badacze z Eforatu Starożytności w Ilii oraz Austriackiego Instytutu Archeologicznego. Pracami kierują archeolożki Birgitta Eder i Erofili-Iris Kolia w ramach pięcioletniego programu badawczego zaplanowanego na lata 2022–2026. Celem projektu jest zbadanie pozostałości sanktuarium oraz przyległej osady, które w starożytności mogły odgrywać istotną rolę religijną i polityczną w regionie.

Świątynia o nietypowym planie

Centralnym elementem kompleksu jest duża świątynia z okresu archaicznego, wzniesiona najprawdopodobniej w drugiej połowie VI wieku p.n.e. Budowla mierzy około 28 metrów długości i 9,5 metra szerokości.

Jej architektura wyróżnia się na tle wielu znanych świątyń greckich z tego okresu. Zamiast jednej głównej przestrzeni wewnętrznej budynek składa się z dwóch dużych, oddzielnych sal. Każda z nich posiada centralny rząd kolumn biegnący wzdłuż osi pomieszczenia.

Taki układ sugeruje, że budowla mogła pełnić więcej niż jedną funkcję w obrębie sanktuarium. Jedna z sal prawdopodobnie służyła celom rytualnym lub ceremonialnym, podczas gdy druga – jak wskazują najnowsze odkrycia – mogła mieć charakter administracyjny.

Brązowa inskrypcja i ślady starożytnego archiwum

Podczas ostatniej kampanii wykopalisk archeolodzy skoncentrowali się na północno-zachodniej sali świątyni. W poprzednim sezonie odkryto tam dużą brązową inskrypcję oraz niemal nienaruszony marmurowy perirrhanterion – rytualną misę służącą do oczyszczenia przed wejściem do świętej przestrzeni.

W tegorocznych pracach usunięto grubą warstwę zawalonych lakońskich dachówek, które niegdyś pokrywały konstrukcję. Pod nimi ujawniono wyraźne ślady niszczycielskiego pożaru, który w starożytności doprowadził do zawalenia się budowli.

Na podłodze pomieszczenia odkryto liczne artefakty, w tym znaczną liczbę fragmentów brązowych arkuszy. Materiał ten został poważnie uszkodzony zarówno przez działanie ognia, jak i wielowiekowy kontakt z wodami gruntowymi.

Mimo fragmentarycznego stanu znaleziska uznawane są za wyjątkowo cenne. Analiza tych elementów – w połączeniu z wcześniej odnalezioną inskrypcją – sugeruje, że pomieszczenie mogło pełnić funkcję archiwum.

W starożytnych sanktuariach greckich podobne przestrzenie służyły niekiedy do przechowywania dokumentów o szczególnym znaczeniu: traktatów, praw, dedykacji czy aktów miejskich. Przechowywanie ich w miejscu świętym miało zapewniać opiekę bogów nad ważnymi decyzjami wspólnoty.

Monumentalne dekoracje świątyni

W trakcie wykopalisk odnaleziono także trzy fragmenty dużego dyskowatego akroterionu – dekoracyjnego elementu architektonicznego umieszczanego na szczycie dachu świątyni.

Znalezisko pozwala zrekonstruować imponujący element o średnicy co najmniej jednego metra. Wykonany z gliny ornament był ozdobiony czarną i czerwoną farbą oraz pasami reliefowej dekoracji.

Tak bogata oprawa architektoniczna wskazuje, że świątynia w Kleidi Samikon była budowlą o dużym znaczeniu symbolicznym. Jej monumentalne dekoracje mogły czynić ją widocznym z daleka punktem orientacyjnym w krajobrazie zachodniego Peloponezu.

Sanktuarium o znaczeniu religijnym i politycznym

Starożytne źródła literackie wiążą obszar Samikonu z sanktuarium Posejdona Samiosa. Miejsce to miało być związane z regionalnymi zgromadzeniami politycznymi lokalnych społeczności.

Jeżeli obecne interpretacje archeologiczne zostaną potwierdzone, odkryta świątynia może stanowić ważny przykład tego, w jaki sposób przestrzenie sakralne w starożytnej Grecji łączyły funkcje religijne z administracyjnymi. Sanktuaria mogły być nie tylko miejscem kultu, lecz także przestrzenią przechowywania dokumentów i podejmowania decyzji o znaczeniu publicznym.

Kolejne sezony badań

Projekt badawczy wspierany przez Fundację Gerdy Henkel oraz Austriacki Instytut Archeologiczny ma potrwać do 2026 roku. W kolejnych sezonach naukowcy planują dalsze prace wykopaliskowe oraz szczegółową analizę odnalezionych fragmentów brązu i inskrypcji.

Konserwacja i badania tych znalezisk mogą przynieść nowe informacje o funkcjonowaniu sanktuarium, a także o sposobach przechowywania i dokumentowania decyzji politycznych w starożytnej Grecji.

Wraz z kolejnymi odkryciami Kleidi Samikon coraz wyraźniej jawi się jako jedno z najbardziej obiecujących stanowisk archeologicznych na Peloponezie – miejsce, w którym splatały się rytuał, architektura i administracja świata greckiego.

źródło: Greckie Ministerstwo Kultury

fot. Greckie Ministerstwo Kultury