Göbeklitepe: Najstarszy Kalendarz Świata?

Göbeklitepe, stanowisko archeologiczne w południowo-wschodniej Turcji, od lat fascynuje badaczy i miłośników historii. Uważane za jedno z najstarszych miejsc kultu na świecie, liczące około 12 000 lat, przyciąga uwagę nie tylko ze względu na swoje monumentalne filary w kształcie litery T, ale także ze względu na tajemnicze rzeźby i symbole, które mogą kryć klucz do zrozumienia prehistorycznych obserwacji astronomicznych. Najnowsze badania sugerują, że oznaczenia na jednym z filarów mogą stanowić najstarszy znany kalendarz słoneczny, co otwiera nowe perspektywy na temat początków ludzkiej cywilizacji.

Historia i Odkrycia w Göbeklitepe

Göbeklitepe zostało odkryte w latach 60. XX wieku, jednak dopiero w latach 90. rozpoczęły się intensywne prace wykopaliskowe, prowadzone przez niemieckiego archeologa Klausa Schmidta. Stanowisko to składa się z wielu kamiennych kręgów, zbudowanych z ogromnych filarów, z których każdy waży od 10 do 20 ton i ma wysokość od 3 do 6 metrów. Filary te są ozdobione bogatymi rzeźbami przedstawiającymi zwierzęta oraz abstrakcyjne symbole.

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Edynburskiego rzucają nowe światło na znaczenie tych rzeźb. Eksperci sugerują, że niektóre oznaczenia na filarach mogą być najstarszym znanym kalendarzem słonecznym. Analiza symboli, w szczególności liter V, wyrytych na filarach, wskazuje, że mogły one służyć do śledzenia dni. Jeden z filarów, według tej interpretacji, mógł przedstawiać kalendarz składający się z 365 dni, podzielonych na 12 miesięcy księżycowych plus 11 dodatkowych dni.

Astronomiczne Znaczenie Göbeklitepe

Jednym z kluczowych odkryć jest symbolika letniego przesilenia, przedstawiona jako litera V zawieszona na szyi ptaka, który mógł symbolizować konstelację związane z tym wydarzeniem. Ponadto, inne posągi, prawdopodobnie przedstawiające bóstwa, również posiadają podobne oznaczenia, co sugeruje ich rolę w śledzeniu cykli astronomicznych.

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów badań jest teoria, że rzeźby w Göbeklitepe upamiętniają katastrofalne uderzenie komety, które miało miejsce około 10 850 p.n.e. Uważa się, że to wydarzenie wywołało mini-epokę lodowcową trwającą ponad 1200 lat, która miała ogromny wpływ na klimat i życie na Ziemi. Według dr. Martina Sweatmana z Uniwersytetu Edynburskiego, uderzenie komety mogło również przyczynić się do zmian w stylu życia ludzi prehistorycznych, motywując ich do rozwoju rolnictwa i tworzenia bardziej zorganizowanych społeczności.

Kalendarz Lunisolarny

Göbeklitepe mogło być również miejscem, gdzie rozwinięto jeden z najwcześniejszych kalendarzy lunisolarowych. Tego typu kalendarz łączy cykle słoneczne i księżycowe, umożliwiając dokładniejsze śledzenie upływu czasu. Ponad tysiąc lat przed innymi znanymi przypadkami kalendarzy lunisolarnych, mieszkańcy Göbeklitepe mogli być w stanie precyzyjnie obserwować i dokumentować zjawiska astronomiczne.

Odkrycia te mają ogromne znaczenie dla naszego zrozumienia początków cywilizacji. Precyzyjne śledzenie cykli astronomicznych sugeruje, że ludzie prehistoryczni posiadali zaawansowaną wiedzę na temat ruchów ciał niebieskich. To z kolei mogło wpłynąć na rozwój rolnictwa, umożliwiając lepsze planowanie siewów i zbiorów. Ponadto, kult i religia związane z obserwacjami astronomicznymi mogły odegrać kluczową rolę w tworzeniu bardziej złożonych struktur społecznych.

Jednym z najważniejszych dowodów na zaawansowaną wiedzę astronomiczną mieszkańców Göbeklitepe jest ich znajomość precesji Ziemi. Precesja to zjawisko, polegające na długoterminowych zmianach w orientacji osi obrotu Ziemi, które wpływają na położenie gwiazdozbiorów. Badania wskazują, że starożytni ludzie w Göbeklitepe mogli dokumentować te zmiany co najmniej 10 000 lat przed Hipparchem, który jest uważany za odkrywcę precesji w 150 r. p.n.e.

Kulturowe Dziedzictwo Göbeklitepe

Rzeźby i filary w Göbeklitepe miały ogromne znaczenie dla mieszkańców tego regionu przez tysiąclecia. Sugeruje się, że uderzenie komety mogło zapoczątkować nowy kult lub religię, która wpłynęła na rozwój cywilizacji w Żyznym Półksiężycu, obejmującym obszar współczesnej Turcji, Syrii, Iraku i Iranu. Zrozumienie tych symboli i ich znaczenia może pomóc nam lepiej zrozumieć, jak prehistoryczni ludzie interpretowali i reagowali na wydarzenia astronomiczne.

Göbeklitepe to nie tylko jedno z najstarszych miejsc kultu na świecie, ale także potencjalnie miejsce, gdzie rozwinięto pierwszy kalendarz słoneczny. Badania nad tym stanowiskiem rzucają nowe światło na zaawansowaną wiedzę astronomiczną ludzi prehistorycznych oraz ich zdolność do obserwowania i dokumentowania zjawisk niebieskich. Odkrycia te mają ogromne znaczenie dla naszego zrozumienia początków cywilizacji i pokazują, jak głęboko zakorzenione były obserwacje astronomiczne w kulturze ludzkiej od najdawniejszych czasów.

fot. Dosseman; Wikimedia Commons; Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license.

źródło:

1. DOI: 10.1080/1751696X.2024.2373876; \Uniwersytet Edynburski

2. Arkeonews