Kurhany Zachodniego Azerbejdżanu

W latach 2021 i 2023 zespół naukowców z klastra doskonałości ROOTS Uniwersytetu w Kilonii, we współpracy z Akademią Nauk Azerbejdżanu, przeprowadził systematyczne badania archeologiczne w zachodnim Azerbejdżanie. Ich prace skupiły się na ponad 1300 stanowiskach, w tym kurhanach datowanych od IV do I tysiąclecia p.n.e., rzucając nowe światło na prehistoryczne zwyczaje pogrzebowe i struktury osadnicze regionu.

Kaukaz, rozciągający się między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim, od tysiącleci stanowił pomost między wyżynami Azji Zachodniej a stepami Europy Południowo-Wschodniej. Mimo jego znaczenia, dane archeologiczne z tego obszaru były dotąd fragmentaryczne. Badania skoncentrowano na okręgu Goranboy w zachodnim Azerbejdżanie, na obrzeżach przedgórza Małego Kaukazu, gdzie kurhany są charakterystycznym elementem krajobrazu.

Zespół zastosował zintegrowane podejście badawcze, łącząc teledetekcję, pomiary geofizyczne i analizy geomorfologiczne. Analiza zdjęć satelitarnych, zarówno współczesnych, jak i z lat 60. i 70. XX wieku, umożliwiła identyfikację potencjalnych struktur archeologicznych oraz ocenę zmian krajobrazu. Na miejscu przeprowadzono badania geologiczne, zbierano artefakty powierzchniowe do datowania stanowisk, a także wykorzystano techniki fotogrametrii z użyciem latawców do tworzenia trójwymiarowych modeli terenu. Pomiary geomagnetyczne, elektromagnetyczne oraz radar penetrujący grunt pozwoliły na dokumentację kształtu i rozmiaru kurhanów bez konieczności ich naruszania.

Na płaskowyżu Uzun-Rama zidentyfikowano ponad 1200 kurhanów, z których jedynie około 200 było wcześniej znanych. Dodatkowo, w dolinie rzeki Qaraçay odkryto 85 kurhanów. Datowanie wskazuje na okres od IV do I tysiąclecia p.n.e., ukazując ewolucję struktur pogrzebowych na przestrzeni wieków. Oprócz kurhanów zespół zidentyfikował miejsca pochówku i pojedyncze groby z późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, a także stanowiska datowane na epokę chalkolitu (V–IV tysiąclecie p.n.e.) i średniowiecze (X–XV w. n.e.).

Kurhany, jako monumentalne grobowce, odzwierciedlają złożoność społeczności zamieszkujących Kaukaz Południowy w prehistorii. Ich rozmieszczenie, wielkość i konstrukcja dostarczają informacji o hierarchii społecznej, wierzeniach oraz praktykach pogrzebowych. Badania nad kurhanami w innych regionach, takich jak Dolina Królów w Tuwie, gdzie archeolodzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego odkryli pięć pochówków wraz z bogatym wyposażeniem, wskazują na podobieństwa i różnice w obrębie kultur koczowniczych Eurazji.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak teledetekcja, geofizyka czy fotogrametria, rewolucjonizuje badania archeologiczne. Pozwalają one na nieinwazyjne badanie dużych obszarów, identyfikację ukrytych struktur oraz tworzenie precyzyjnych modeli 3D, co jest kluczowe w dokumentacji i analizie stanowisk archeologicznych. Przykładem może być zastosowanie LIDAR-u w badaniach nad osadnictwem neolitycznym w okolicach Poznania, które ujawniło nieznane wcześniej struktury osadnicze.

Systematyczne badania kurhanów w zachodnim Azerbejdżanie wnoszą istotny wkład w zrozumienie prehistorycznych społeczności Kaukazu Południowego. Dokumentacja liczby, rodzaju, wielkości, rozmieszczenia i wieku kurhanów umożliwia rekonstrukcję procesów społeczno-kulturowych oraz interakcji między różnymi grupami ludności. Dalsze analizy, w tym badania DNA szczątków ludzkich, mogą dostarczyć informacji o migracjach, kontaktach kulturowych i strukturze społecznej tych społeczności.

źródło:

Uniwersytet w Kilonii