Najstarsze dowody chrześcijaństwa w Bułgarii

Bułgaria, znana ze swojej bogatej i zróżnicowanej historii, znowu przyciągnęła uwagę świata archeologii. Tym razem chodzi o odkrycie, które rzuca nowe światło na początki chrześcijaństwa na tych ziemiach. Podczas wykopalisk w Narodowym Rezerwacie Archeologicznym Deultum-Debelt, odkryto srebrny amulet, który jest najstarszym znanym dowodem obecności chrześcijaństwa w Bułgarii.

Historia Deultum

Deultum, położone w pobliżu dzisiejszej wioski Debelt w południowo-wschodniej Bułgarii, ma długą historię sięgającą czasów starożytnych. Osada ta została założona przez rzymskiego cesarza Wespazjana w I wieku n.e., na miejscu dawnej trackiej osady znanej jako Develt lub Debelt. Początkowo była to kolonia przeznaczona dla weteranów VIII Legionu Augusta.

Miasto rozwijało się dynamicznie przez następne trzy stulecia, stając się jednym z najbogatszych w regionie. Dzięki strategicznemu położeniu, doskonałemu planowaniu urbanistycznemu i bogatym mieszkańcom, Deultum zyskało przydomek "Mały Rzym w Tracji".

Amulet: Najstarszy Dowód Chrześcijaństwa

Podczas letnich wykopalisk w 2023 roku, archeolodzy odkryli srebrny amulet, który początkowo uważano za zwykłą sztabkę srebra. Dopiero po pracach renowacyjnych, prowadzonych przez Silvię Borisową, okazało się, że jest to amulet z wyrytymi imionami archaniołów Gabriela i Michała oraz Chrystusa Strażnika.

Kurator muzeum, Dora Todorova, wyjaśniła, że amulet ten został znaleziony w grobie, w pobliżu głowy pochowanej osoby, co miało na celu ochronę przed rozpoznaniem przez osoby trzecie. Cechą charakterystyczną amuletu jest litera Χ, pierwsza litera imienia Chrystusa, obrócona o 45 stopni, co tworzy kształt krzyża – symbol używany przez wczesnych chrześcijan.

Analiza i Znaczenie Odkrycia

Znany epigrafik, dr Nikołaj Szarankow, wraz z zespołem rezerwatu, przeprowadził szczegółową analizę inskrypcji na amulecie. Według jego badań, artefakt pochodzi z końca II lub początku III wieku n.e. Jego praca, opublikowana w specjalistycznym czasopiśmie "Arheologia Bulgaria", podkreśla, że forma inskrypcji z literami ΡЄICTOC (z ЄI zamiast I) oraz wspomnienie tylko archaniołów Gabriela i Michała, sugerują silny związek z wczesną wspólnotą chrześcijańską.

Dyrektorka Narodowego Rezerwatu Archeologicznego "Deultum" – Debelt, Krasimira Kostova, zaznaczyła, że to odkrycie jest kamieniem milowym w chrześcijańskiej historii regionu. Uważa, że obecność tak wczesnego chrześcijańskiego artefaktu w Deultum nie jest przypadkowa, gdyż miasto to było pierwszą znaną osadą w regionie z udokumentowaną społecznością chrześcijańską i biskupem.

Kontekst Historyczny

Deultum odegrało ważną rolę w historii chrześcijaństwa na terenie Bułgarii. Po podboju przez chana Kruma w 812 roku, miasto stało się całkowicie bułgarskie. Historycy są zgodni, że region ten miał ścisły związek z chrześcijańską konwersją Bułgarii w 864 roku.

Podsumowanie

Odkrycie srebrnego amuletu w Deultum jest przełomowym momentem dla archeologów i historyków zajmujących się badaniem początków chrześcijaństwa w Bułgarii. To znalezisko nie tylko dostarcza cennych informacji na temat wczesnych chrześcijańskich praktyk, ale także potwierdza znaczenie Deultum jako kluczowego ośrodka chrześcijaństwa w regionie. Analizy i interpretacje inskrypcji amuletu stanowią istotny wkład w zrozumienie rozwoju chrześcijaństwa na terenie Bułgarii, dostarczając jednocześnie fascynującego wglądu w życie religijne wczesnych mieszkańców tego regionu.

fot. FB National Archaeological Reserve Deultum – Debelt