Odkrycie 2400-letnich kukiełek w Salwadorze

Najnowsze wykopaliska w Salwadorze dostarczyły niezwykłych dowodów na istnienie skomplikowanych rytuałów w starożytnej Mezoameryce. Archeolodzy pod przewodnictwem dr. Jana Szymańskiego z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli zestaw 2400-letnich figurek, które mogły służyć jako marionetki w religijnych ceremoniach.

Odkrycie, które zostało opisane w prestiżowym czasopiśmie Antiquity, stanowi jedno z najważniejszych znalezisk w tej części Ameryki Środkowej. Badania sugerują, że figurki nie były zwykłymi artefaktami, lecz integralną częścią rytuałów odprawianych na szczycie piramidy.

Znalezione figurki różnią się wielkością, przy czym trzy największe mają około 30 cm wysokości, a dwie pozostałe 10 i 18 cm. Wszystkie mają otwarte usta, a niektóre posiadają widoczne języki, co nadaje im dramatyczny wyraz. Najciekawszym aspektem odkrycia są odłączane głowy, wyposażone w niewielkie otwory, przez które można było przeciągnąć sznurek, umożliwiając ruch w stylu marionetek.

Dr Szymański twierdzi, że figurki mogły funkcjonować jako swoiści "gliniani aktorzy" w rytuałach, podczas których zmieniano ich ubior i ozdoby, aby odgrywać różne role. Archeolodzy spekulują, że kukiełki mogły być niegdyś ubrane w miniaturowe stroje i biżuterię.

Datowanie radiowęglowe wskazuje, że figurki zostały zakopane na szczycie piramidy około 400 r. p.n.e. Ich orientacja w kierunku zachodnim może nawiązywać do symboliki zachodu słońca i śmierci w mezoamerykańskim światopoglądzie. Podobne figurki odkryto wcześniej w Gwatemali, gdzie były częścią ofiary pogrzebowej, co sugeruje związek z życiem pozagrobowym.

San Isidro mogło być miejscem łączącym różne kultury i języki. W przeciwieństwie do monarchicznych struktur Majów, to stanowisko archeologiczne wskazuje na bardziej egalitarne społeczeństwo. Badacze spekulują, że teatr lalek mógł być narzędziem komunikacji między różnymi grupami etnicznymi, reprezentującymi różne języki.

Zespół dr. Szymańskiego kontynuuje badania, aby lepiej zrozumieć rolę figurek w społeczności San Isidro. W przyszłości planowane są dalsze wykopaliska oraz analiza składu chemicznego gliny, by określić, czy figurki były importowane, czy też wytwarzane lokalnie.

źródło: Science

Szymański, J., & Prejs, G. (2025). Of puppets and puppeteers: Preclassic clay figurines from San Isidro, El Salvador. Antiquity, 1–17. doi:10.15184/aqy.2025.37