Poszukiwania.pl

W bogatym krajobrazie historycznym Słonima wznosi się, niegdyś bardziej majestatycznie niż obecnie, Wielka Synagoga. Jej powstanie datuje się na lata 1642-1648, gdy stanowiła integralną część fortyfikacji obronnych Słonima. Dziś znajduje się ona w sercu historycznego centrum miasta, jakby strzegąc wspomnień minionych wieków.

W 1881 roku Synagoga doznała poważnych zniszczeń w wyniku wielkiego pożaru, który ogarnął miasto. Pomimo trudności, już niedługo po katastrofie, wierni zdecydowali się na odbudowę świątyni, choć lokalne władze nie zawsze przychylnie patrzyły na te działania.

fot. Wielka Synagoga w Słonimie1915-1918; Wikimedia Commons; domena publiczna;

Po II wojnie światowej budynek służył jako magazyn. Dopiero w 2001 roku stał się ponownie własnością Związku Religijnego Żydów w Republice Białorusi. Choć rozpoczęto prace restauracyjne, niestety prace te uległy zahamowaniu.

W 2010 roku Synagoga przeszła pod zarząd Wydziału Kultury Rejonowego Komitetu Wykonawczego w Słonimie. Jednakże losy budynku nadal były niepewne.

Na początku 2021 roku Synagoga została sprzedana na aukcji za symboliczną kwotę 30 tysięcy białoruskich rubli. Nową właścicielką stała się pisarka i pedagog z Mińska, Ilona Karawaeva, znana również pod pseudonimem Ijanna Riwz. W czerwcu 2022 roku, po nieudanych próbach pozyskania środków na restaurację, właścicielka zdecydowała o zwróceniu budynku w ręce państwa. Obecnie synagoga ponownie wystawiona została na sprzedaż za oszałamiającą kwotę ... 50,- zł.

fot. Wielka Synagoga w Słonimie; autor: Argon by; Wikimedia Commons; Creative Commons Пазначэнне аўтарства - На тых самых умовах 3.0 Непартаваная

Architektura

Wielka Synagoga w Słonimie to imponująca budowla, otoczona szeregiem późniejszych, niższych konstrukcji. Stanowiła główny punkt dawnej przestrzeni miejskiej, gdzie krzyżowały się ulice. Monumentalna płaszczyzna fasady, bogato zdobiona plastycznie z barokowym frontonem. Otaczająca synagogę historyczna zabudowa tworzyła spójną całość.

Budynek synagogi ma formę kwadratu, wykonany z cegły, z wysokim dwuspadowym dachem. Jego centralny plan z dziewięcioma przęsłami jest typowy dla synagog XVII-XVIII wieku. Konstrukcja dachu opiera się na dziewięciu sklepieniach krzyżowych. Centralność budynku podkreślona jest dwupoziomowymi fasadami. Elementy bezpieczeństwa wymusiły obronny charakter architektury: grube mury, brak dekoracji architektonicznej i okien umieszczonych wysoko. Szczególnie monumentalna jest dolna kondygnacja z rzędem niskich okien-wnęk i grubością murów 1,7 metra. Plastyczny akcent w stylu barokowym tworzy główną wschodnią fasadę budynku - wysoki, figuratywny szczyt na filarowym parapecie. Szczyt ozdobiony jest podwójnymi pilastrami, wnękami w cienkim obramieniu. W centrum znajduje się okno-rozetka.

fot. Wielka Synagoga w Słonimie; autor: AleBurd; Wikimedia Commons; Creative Commons Пазначэнне аўтарства - На тых самых умовах 3.0 Непартаваная

Wnętrze Synagogi

Charakter wnętrza synagogi wynika z kultowego rytuału. W centrum szerokiej sali znajduje się bima. Wisząca nad bimą kopuła podparta jest na czterech potężnych kolumnach i arkadzie. Kopuła ozdobiona jest polichromowanym ornamentem z liści akantu i palm. Bima kompozycyjnie łączy przestrzeń wnętrza i jednocześnie stanowi centralne podparcie krzyżujących się sklepień, które pokrywają modlitewną salę o wysokości 11,8 metra. Piąte sklepienie wspiera się na pilastrach, których filary ozdobione są freskami z pierwszej połowy XIX wieku, przedstawiającymi romantyczne pejzaże z ruinami, wazami z kwiatami. Tradycyjna przegroda między męską, a żeńską częścią synagogi została zastąpiona metalową galerią na czterech smukłych kolumnach w zachodniej części świątyni.

fot. Wielka Synagoga w Słonimie; autor: AleBurd; Wikimedia Commons; Creative Commons Пазначэнне аўтарства - На тых самых умовах 3.0 Непартаваная

Oryginalność i bogactwo dekoracyjno-ornamentalnych motywów wnętrza synagogi są związane z kultową symboliką: motywami ze świata zwierząt i roślin, kultowymi atrybutami (korona, krzyże). W dekoracyjnym rozwiązaniu wnętrza zastosowano technikę stiukową. Kompozycyjno-dekoracyjnym centrum wschodniej ściany jest „aron-kodesz” („święta arka” - nisza do przechowywania zwoju Tory). Nad nią umieszczony jest nakładany, figuratywny kartusz - płaskorzeźba w formie dwóch krzyży, podtrzymywanych z obu stron lwiątkami i zwieńczony koroną. Wszystkie elementy dekoracyjnej stiukatury pokryte są złoceniem i polichromią. Po bokach ołtarza na ścianie są freski z kolumnami korynckimi i belką, na której umieszczone są obrazy lwów, wazonów, bukietów, fałd, kwiatów. Między iluzorycznymi kolumnami - freski z instrumentami muzycznymi kultowych (trąbki, waltornia, „arpa Dawida”) i świeckich (gitara, wiolonczela, klarnet itp.) instrumentów muzycznych, zasłon, bukietów kwiatów. Ołtarzowa ściana kończy się stiukowym baldachimem w formie korony z gwiazdą i zwisającymi zasłonami.

fot. Wielka Synagoga w Słonimie; autor: AleBurd; Wikimedia Commons; Creative Commons Пазначэнне аўтарства - На тых самых умовах 3.0 Непартаваная