Cmentarzysko kultury nitrzańskiej odkryte na Morawach

Prace wykopaliskowe wzdłuż planowanej trasy autostrady D35 między Krelovem a Neredinem w Czechach doprowadziły do odkrycia, które rzuca nowe światło na historię epoki brązu w Europie Środkowej. W rejonie Ołomuńca, w samym sercu Moraw, archeolodzy natrafili na największe dotąd cmentarzysko należące do kultury nitrzańskiej, jednego z istotnych nurtów kulturowych w regionie środkowej epoki brązu. Znalezisko to jest szczególne nie tylko ze względu na rozmiar – odnaleziono aż 130 grobów – ale także z powodu zachowanych artefaktów, które pozwalają na głębsze zrozumienie obyczajów pogrzebowych oraz struktury społecznej tamtych czasów.

Kultura nitrzańska – charakterystyka i zasięg

Kultura nitrzańska, rozwijająca się w okresie około 2100–1800 p.n.e., objęła swoim wpływem Morawy oraz południowo-zachodnią Słowację. Przedstawiciele tej kultury byli jednymi z pierwszych użytkowników brązu, nowoczesnego jak na owe czasy stopu miedzi i cyny. Produkcja tego metalu wyraźnie poprawiała jakość narzędzi i ozdób, co z kolei prowadziło do rozwoju rzemiosła i umiejętności przetwórczych. Osiadły tryb życia, charakterystyczny dla tej kultury, związany był z intensywną uprawą ziemi i hodowlą zwierząt, a także z rozwojem technik obróbki metali. Wyjątkowe jest także bogactwo darów pogrzebowych, które odnajdowano przy pochówkach, w tym przedmioty codziennego użytku oraz symboliczne artefakty, jak ozdoby i narzędzia.

Znalezisko na Morawach – struktura cmentarzyska i typy pochówków

W odkrytym na Morawach cmentarzysku archeolodzy odnaleźli nie tylko szczątki ludzi, ale także przedmioty o znaczeniu rytualnym, które odzwierciedlają społeczne role poszczególnych zmarłych. Dary pogrzebowe w grobach mężczyzn obejmowały kły dzika oraz narzędzia myśliwskie, które mogły być symbolami męskości i odwagi, a także przedstawiać powiązanie z zajęciami takimi jak polowanie. W grobach kobiet dominowały ozdoby: pierścienie z miedzi, paciorki z kości oraz koraliki wykonane z poroża, co wskazuje na ich rolę w społeczności jako opiekunek domostwa i strażniczek tradycji.

Pochówki w cmentarzysku różniły się pod względem pozycji ciał, co także miało znaczenie rytualne. Ciała układano w różnych pozycjach, co świadczy o skomplikowanym systemie wierzeń związanych z życiem po śmierci.

Odkrycie innych kultur: ceramika sznurowa i kultura unietycka

Na stanowisku odkryto również pochówki związane z kulturą ceramiki sznurowej, która datowana jest na około 2600 p.n.e. Ta kultura była starsza od kultury nitrzańskiej i również charakteryzowała się wyjątkowymi zwyczajami pogrzebowymi. Archeolodzy znaleźli 17 grobów szkieletowych, w tym cztery należące do mężczyzn, którzy zostali pochowani z toporami i naczyniami ceramicznymi. Groby otaczały okrągłe rowki, będące prawdopodobnie pozostałością po drewnianych konstrukcjach, które odgradzały święte miejsca pochówku od reszty terenu.

Cztery okresy pochówku – od neolitu po epokę żelaza

Krelovskie cmentarzysko stanowi świadectwo ciągłego użytkowania obszaru przez ponad 3000 lat. Wyróżniono cztery okresy pochówku: począwszy od późnej epoki kamiennej, przez okresy kultury unietyckiej, nitrzańskiej oraz ceramiki sznurowej, aż po czasy słowiańskie związane z państwem wielkomorawskim w IX wieku. W każdym z tych okresów ludność zamieszkująca region wykorzystywała miejsce w sposób odmienny, pozostawiając po sobie różnorodne ślady działalności.

W jednym z grobów odkryto szczątki germańskiego wojownika, pochodzącego z III wieku n.e., który wyposażony był w tarczę i żelazną włócznię. Jest to pierwsze tego typu znalezisko na Centralnych Morawach, które poszerza wiedzę o germanizacji regionu i jego znaczeniu strategicznym w okresie wędrówek ludów. Inny ciekawy grobowiec zawierał przedmioty związane z Celtami – metalowe ozdoby typowe dla tej grupy kulturowej, a także nieliczne pochówki kremacyjne.

Znaczenie odkrycia dla archeologii i historii

Badania przeprowadzone na stanowisku archeologicznym na Morawach umożliwią naukowcom zgłębienie wielu aspektów życia ludzi epoki brązu i wcześniejszych okresów. Analiza szczątków szkieletowych dostarczy informacji o cechach fizycznych, zdrowiu i odżywianiu dawnych mieszkańców. Dodatkowe badania DNA mogą także rzucić światło na ich pochodzenie i związki genetyczne z innymi populacjami europejskimi. Szczególnie interesujące będzie zrozumienie interakcji między przedstawicielami kultur nitrzańskiej i ceramiki sznurowej, a także późniejszymi wpływami germańskimi i celtyckimi.

Znalezisko jest nie tylko świadectwem złożoności kulturowej regionu, ale także przypomnieniem o dynamicznych przemianach i migracjach, które kształtowały wczesną Europę. Odkrycie tak rozbudowanego cmentarzyska podkreśla znaczenie Moraw jako miejsca intensywnego rozwoju kulturalnego i technologicznego. Możliwość wglądu w światopogląd i obyczaje dawnych ludów pozwala także na lepsze zrozumienie wspólnych korzeni kulturowych Europy Środkowej.

fot. Centrum Archeologiczne w Ołomuńcu

źródło:

Centrum Archeologiczne w Ołomuńcu